• dysglosja – zniekształcenie dźwięków mowy lub niemożność ich wytwarzania na skutek nieprawidłowej budowy narządów mowy lub obniżenia słyszalności;
• dyzartria – zniekształcenie dźwięków mowy lub niemożność ich wytwarzania na skutek uszkodzenia ośrodków i dróg unerwiających narządy mowne;
• alalia – opóźnienie w przyswajaniu sobie języka na skutek opóźnionego wykształcenia się funkcji pewnych struktur mózgowych;
• afazja – utrata częściowa lub całkowita znajomości języka na skutek uszkodzenia pewnych struktur mózgowych;
• jąkanie – zaburzenie płynności mowy (rytmu i tempa);
• nerwice mowy – mutyzm, afonia, jąkanie, zaburzenia tempa mowy, modulacji siły i wysokości głosu u osób cierpiących na nerwice;
• oligofazja – niedokształcenie mowy spowodowane upośledzeniem umysłowym;
• schizofazja – mowa u osób chorych psychicznie

Intensywnie rozwija się słownik bierny, dziecko rozumie o wiele więcej słów i zwrotów, niż samo potrafi wypowiedzieć. W systemie fonologicznym pojawiają się samogłoski: a, u, i, e (z wyjątkiem samogłosek nosowych ą, ę) oraz spółgłoski: p, b, m, t, d, n, ś, ć, czasem ź, dź. Pojawiają się także dźwiękonaśladownictwo np. mu, chał-chał, miał, itp. Dziecko wymawia już najbliższe mu słowa: mama, tata, papa, papu. Początkowo może upraszczać budowę słów wymawiając pierwszą tylko początkową lub końcową część słowa np. daj-da, zobacz-ać.

Dynamiczny rozwój fizyczny i umysłowy dziecka około 15 miesiąca życia dziecka, powoduje eskalację wymawianych wyrazów. Dziecko stawia pierwsze kroki, rozwija spostrzegawczość i pamięć, a także intensywnie poznaje otoczenie, nazywa interesujące go przedmioty, a także nadaje im cechy.

Dziecko zaczyna budować zdania, początkowo są złożone z dwóch, trzech wyrazów, następnie przechodzi w wypowiedzi dłuższe, cztero - pięcio wyrazowe. Najpierw występują zdania twierdzące, a następnie pytające i rozkazujące. Dziecko posługuje się głównie rzeczownikami, czasowników używa w formie bezokolicznika. Gramatyka wypowiedzi jest często niepoprawna.

Dziecko słyszy i poprawia błędnie wypowiedziane słowa co świadczy o różnicowaniu słuchowym. Na tym etapie mowa dziecka jest zrozumiała nie tylko dla najbliższych, ale również dla otoczenia.

Dziecko prawidłowo wypowiada już spółgłoski: p, b, m, f, w, k, g, h, t, d, n, l, oraz samogłoski ustne: a, o, u, e, y, i, a, niekiedy nosowe: ą, ę. Około 3 roku życia pojawia się: s, z, c, dz, zastępowane wcześniej przez dziecko: ś, ź, ć, dź. Dziecko nie musi jeszcze poprawnie wypowiadać wszystkich głosek, trudniejsze opuszcza lub zastępuje głoską łatwiejszą.

Mowa wciąż rozwija się bardzo intensywnie, następuje rozwój artykulacyjny, wzbogaca się zasób słownictwa, rozwija się umiejętność budowania zdań złożonych.

Dziecko 3 letnie powinno już wymawiać wszystkie samogłoski ustne i nosowe, spółgłoski: p, b, m, f, w, ś, ź, ć, dź, ń, k, g, h, t, t, d, n, l, ł, j. występują głoski: s, z, c, dz. W izolacji głoski wypowiadane są prawidłowo, a w mowie potocznej zastępowane łatwiejszymi. Dziecko zmiękcza głoski: s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż wypowiadając: ś, ź, ć, dź. Częste błędy językowe trzylatków, mogą utrzymywać się do 5 roku życia:

• opuszczanie początkowej lub końcowej sylaby,
• przestawianie głosek,
• tworzenie nowych słów (neologizmy dziecięce),
• głoska r może być realizowana jako j lub l,
• substytucja f na h i odwrotnie.

U czterolatków mogą jeszcze występować zniekształcenia. Zadają mnóstwo pytań, potrafią już mówić o przeszłości i przyszłości. Utrwalają się głoski s, z, c, dz. Może występować seplenienie fizjologiczne polegające na wymianie głosek sz, ż, cz, dż na s, z, c, dz lub hiperpoprawność wynikająca z opanowania trudniejszych głosek, wymiana s, z, c, dz na sz, ż, cz, dż. Zaczyna pojawiać się głoska r.

Mowa dziecka 5 letniego powinna być zrozumiała, a wypowiedzi złożone, wielozdaniowe, uwzględniające kolejność zdarzeń i zależności przyczynowo - skutkowe, poprawne gramatycznie. Pięciolatek potrafi wyjaśnić znaczenie słów, opisać cechy przedmiotów i ich przeznaczenie, chętnie poprawia siebie i innych. Dziecko realizuje już w izolacji sz, ż, cz, dż, choć w mowie spontanicznej wciąż mogą być zastępowane przez s, z, c, dz. Głoska r powinna być już wymawiana, chociaż często pojawia się dopiero w tym okresie.

Dziecko 6 letnie powinno mieć opanowaną mowę i prawidłowo wymawiać wszystkie głoski (nawet sz, ż, cz, dż oraz r), wyodrębniać głoski na początku, w środku i na końcu słowa. Samodzielnie wymyślać słowa rozpoczynające się daną głoską oraz wyklaskiwać ilość sylab. Sześciolatek już porównuje i klasyfikuje przedmioty, określa stosunki przestrzenne oraz kierunki. Dokonywać analizy i syntezy słuchowej słów o prostej budowie fonetycznej.

Rodzicu! Pamiętaj, że każde dziecko rozwija się we własnym, indywidualnym tempie, a niewielkie opóźnienia rozwoju mowy nie musza wróżyć późniejszych trudności. Opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych stadiów rozwoju mowy nie powinny przekraczać 6 miesięcy, jeżeli niepokoi Cię rozwój mowy Twojej pociechy koniecznie skonsultuj się z logopedą.